สังคโลก ความงดงามแห่งภูมิปัญญาไทย

สุโขทัย แหล่งอารยธรรมของไทยที่เจริญรุ่งเรืองมานานนับพันปี ทั้งจากโบราณสถาน โบราณวัตถุ รวมไปถึงหัตถศิลป์อันเลื่องชื่ออย่างเครื่องสังคโลก ที่ลือนามไปทั่วโลก ด้วยความงดงามแห่งภูมิปัญญาไทย

เครื่องสังคโลกนั้น เป็นชื่อที่เรียกเครื่องปั้นดินเผาที่ผลิตขึ้นในเขตจังหวัดสุโขทัย โดยพบว่าน่าจะมีการเริ่มต้นผลิตตั้งแต่ประมาณปลายพุทธศตวรรษที่ 19 ในช่วงสมัยอาณาจักรสุโขทัย โดยในตอนนั้นเกิดวิกฤติการณ์ในประเทศจีน ทำให้จีนผลิตเครื่องเคลือบน้อยลง และไม่สามารถตอบสนองความต้องการของต่างประเทศได้ จึงเป็นโอกาสให้เครื่องปั้นดินเผาของไทยเข้าไปแทนที่

ซึ่งแหล่งที่ผลิตเครื่องสังคโลกในจังหวัดสุโขทัยนั้นจะมีทั้งที่เมืองสุโขทัยเอง ที่ค้นพบเตาเผากว่า 40 เตา บริเวณลำน้ำแม่โจน และที่เมืองศรีสัชนาลัยที่บ้านป่ายางและบ้านเกาะน้อย ซึ่งพบเตาเผารวมกันกว่า 140 เตา นับเป็นแหล่งผลิตเครื่องสังคโลกที่ใหญ่ที่สุดก็ว่าได้ ส่วนในปัจจุบัน พบว่ายังมีการผลิตเครื่องสังคโลกที่บ้านปะขาวหาย อำเภอเมือง พิษณุโลก อีกด้วย ซึ่งอาจเป็นไปได้ว่าในสมัยที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชยกทัพไปตีเมืองสวรรคโลก (หรือศรีสัชนาลัยในสมัยนั้น) ได้กวาดต้อนผู้คนทั้งหมดมาไว้ที่พิษณุโลก ทำให้เกิดการสืบทอดภูมิปัญญาตามมา และมีการสันนิษฐานกันว่าคำว่าสังคโลกน่าจะเพี้ยนมาจากคำว่าสวรรคโลกนั่นเอง

เครื่องสังคโลกของไทยนั้นจะมีทั้งที่เป็นภาชนะเครื่องใช้ และเครื่องประดับอาคารต่าง ๆ เช่น ถ้วยโถโอชาม ไหดิน โอ่งน้ำ กระถางธูป กระปุก ป้านน้ำชา ตลอดจนตุ๊กตารูปคน รูปสัตว์ รวมไปถึงยักษ์ เทวดา พระพุทธรูป หรือแม้แต่กระเบื้องมุงหลังคา สิงห์สังคโลก ช่อฟ้า ฯลฯ ซึ่งมีทั้งแบบเคลือบน้ำยาและไม่เคลือบน้ำยา

ในปัจจุบันเครื่องสังคโลกของสุโขทัยแท้แบบโบราณนั้นนับวันจะหาได้ยากขึ้นประเทศไทย  ผู้ที่เห็นคุณค่าของภูมิปัญญาไทยและมีเจตนารมณ์ในการสืบสานภูมิปัญญาเหล่านี้ จึงได้ก่อตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์เพื่อจัดแสดงเครื่องสังคโลกทั้งแบบโบราณที่สะสมกันมาและสังคโลกในรูปแบบใหม่ให้รุ่นลูกรุ่นหลานได้เห็นคุณค่า ความงาม และฝีมือของคนไทย เพื่อร่วมกันสืบทอดภูมิปัญญาอันล้ำค่าเหล่านี้ต่อไป อย่างเช่น พิพิธภัณฑ์อาณาจักรพ่อกู สังคโลก ซึ่งตั้งอยู่ที่ตำบลเมืองเก่า ในอำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย และพิพิธภัณฑ์สังคโลก ที่ตั้งอยู่ริมถนนเลี่ยงเมือง หมู่ 4 ตำบลบ้านหลุม อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัยเช่นกัน

แสดงความคิดเห็น