Climate Adaptation กลยุทธ์ที่จะพา SME รอดจากวิกฤตภูมิอากาศ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ธุรกิจจำนวนมากเริ่มตระหนักว่า “ความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศ” ไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัวอีกต่อไป น้ำท่วมฉับพลัน พายุที่คาดเดาไม่ได้ ภัยแล้งยาวนาน หรืออุณหภูมิที่ร้อนจัดเกินปกติ ล้วนเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง และส่งผลโดยตรงต่อโรงงาน พื้นที่เกษตร คลังสินค้า และโครงสร้างพื้นฐานทางธุรกิจ

หลายองค์กรโฟกัสเรื่อง Sustainability ผ่านการลดการปล่อยคาร์บอน (Mitigation) ซึ่งเป็นแนวทางที่สำคัญในระยะยาว แต่โจทย์เร่งด่วนของวันนี้ ได้แก่ Physical Risk คือความเสี่ยงทางกายภาพที่สามารถทำลายความสามารถในการดำเนินธุรกิจได้ภายในเวลาอันสั้น ไม่ว่าจะเป็นน้ำที่ไหลเข้าท่วมเครื่องจักร หรือไฟฟ้าลัดวงจรที่ทำให้ระบบหยุดชะงักทั้งหมด

แนวคิด Climate Adaptation จึงกลายเป็นกลยุทธ์เชิงโครงสร้างที่ธุรกิจไม่สามารถมองข้ามได้อีกต่อไป เพราะเป็นการออกแบบระบบ โครงสร้างพื้นฐาน และซัปพลายเชนให้ทนทานต่อสภาพอากาศสุดขั้ว โดยอาศัย AI และข้อมูลสากลมาเป็นเครื่องมือในการตัดสินใจ เพื่อให้ Business Continuity Plan ใช้งานได้จริงเมื่อวิกฤตมาเยือน

แยกประเภทอุตสาหกรรม ใครเสี่ยงอะไร และต้องใช้เทคโนโลยีอะไร ‘กัน’ ภัย?

แม้ทุกธุรกิจจะเผชิญผลกระทบจากสภาพอากาศแปรปรวนเหมือนกัน แต่ในเชิงโครงสร้างแล้ว ความเสี่ยงทางกายภาพของแต่ละอุตสาหกรรมนั้นแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ การออกแบบกลยุทธ์ Climate Adaptation จึงไม่สามารถใช้สูตรเดียวกันได้

1. ภาคอุตสาหกรรม/โรงงาน (Manufacturing & Industrial Estates)

ความเสี่ยงหลัก

โรงงานจำนวนมากตั้งอยู่ในพื้นที่เศรษฐกิจที่เคยได้เปรียบด้านโลจิสติกส์ แต่กลับอยู่บนเส้นทางน้ำผ่าน (Floodway) เมื่อเกิดฝนตกหนักหรือน้ำเหนือหลาก ไม่ได้เกิดความเสียหายแค่ทรัพย์สิน แต่ยังลามไปถึงห่วงโซ่อุปทานทั้งหมด เครื่องจักรที่จมน้ำเพียงไม่กี่ชั่วโมงอาจต้องหยุดผลิตเป็นเดือน และไฟฟ้าลัดวงจรอาจสร้างความเสียหายซ้ำซ้อนในระบบควบคุมอัตโนมัติ 

Climate Adaptation Tech

• Smart Flood Barriers เทคโนโลยีป้องกันน้ำท่วมรูปแบบใหม่ ไม่ใช่กำแพงคอนกรีตถาวร แต่เป็นระบบกำแพงอัตโนมัติที่ทำงานร่วมกับเซนเซอร์วัดระดับน้ำ เมื่อระดับน้ำถึงจุดวิกฤต ระบบจะยกตัวขึ้นทันที ลดการพึ่งพาแรงงานและการตัดสินใจแบบฉุกเฉิน

• Submersible Infrastructure การออกแบบโครงสร้างพื้นฐานให้อยู่กับน้ำได้ เช่น การยกห้องควบคุมไฟฟ้าและเซิร์ฟเวอร์ให้สูงกว่าระดับน้ำท่วมซ้ำซาก หรือใช้ระบบไฟฟ้าแบบกันน้ำ (Waterproof Systems) ซึ่งช่วยลดความเสียหายเชิงโครงสร้างในระยะยาว

• Digital Twin for Disaster การสร้างแบบจำลองโรงงานในรูปแบบ 3D Digital Twin เพื่อจำลองสถานการณ์น้ำท่วมระดับต่าง ๆ เช่น หากน้ำสูง 50 ซม. หรือ 1 เมตร เครื่องจักรใดจะเสียหายก่อน ข้อมูลนี้ช่วยให้ผู้บริหารสามารถวางลำดับการขนย้ายทรัพย์สินและกำหนด SOP ในแผนฉุกเฉินได้อย่างแม่นยำ

2. ภาคเกษตร (Agriculture)

ความเสี่ยงหลัก

ภาคเกษตรกำลังเผชิญความผันผวนที่รุนแรงขึ้น ทั้งภัยแล้งยาวนาน อากาศร้อนจัดจนพืชหยุดการเจริญเติบโต และปัญหาน้ำเค็มรุกพื้นที่เพาะปลูก สิ่งเหล่านี้ทำให้การพึ่งพาสภาพอากาศตามธรรมชาติกลายเป็นความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง

Climate Adaptation Tech

•  Precision Agriculture

การนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยบริหารจัดการการผลิตสินค้าเกษตร ก่อให้เกิดแนวคิด “เกษตรแม่นยำ” (Precision Agriculture) เช่น การทำ Agricultural Mapping ร่วมกับการใช้ IoT Sensor เพื่อติดตามข้อมูลสภาพแวดล้อมแบบเรียลไทม์ ตั้งแต่การระบุขอบเขตแปลง ชนิดพืช อุณหภูมิ ความชื้น ปริมาณน้ำ คุณภาพดิน ไปจนถึงปริมาณผลผลิต ช่วยให้เกษตรกรเห็นภาพรวมของแปลงเพาะปลูกอย่างเป็นระบบและแม่นยำมากขึ้น

ข้อมูลเหล่านี้ยังช่วยประเมินความเสี่ยงจากโรคและแมลงล่วงหน้า ทำให้สามารถบริหารจัดการแปลง ควบคุมการให้น้ำและปุ๋ย รวมถึงวางแผนป้องกันการระบาดได้อย่างเหมาะสม ทั้งในสภาพแวดล้อมภายในโรงเรือนและแปลงเพาะปลูกกลางแจ้ง ลดการพึ่งพาสภาพอากาศตามธรรมชาติ ลดความเสียหายของผลผลิต และเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตในระยะยาว

• Predictive Agriculture

เกษตรกรสามารถใช้ข้อมูลจากการเกษตรเชิงคาดการณ์ วิเคราะห์แนวโน้มผลผลิตทางการเกษตร และวางแผนการปลูกได้ ผ่านเทคโนโลยี AI ที่ถูกพัฒนาให้สามารถนำมาใช้วิเคราะห์ข้อมูลจากภูมิอากาศย้อนหลัง และพยากรณ์อากาศล่วงหน้า เพื่อช่วยให้เกษตรกรสามารถนำผลจากการประมวลมาใช้ในการตัดสินใจเลือกชนิดพืชและช่วงเวลาปลูกที่เหมาะสมที่สุดในแต่ละพื้นที่ เช่น หากพื้นที่นั้นมีน้ำน้อย การเลือกพืชที่ทนแล้ง  หรือพืชที่ทนต่ออุณหภูมิสูง จะช่วยลดความเสี่ยงเชิงโครงสร้างตั้งแต่ต้นน้ำ และลดความเสี่ยงจากสภาพอากาศ และปัญหาศัตรูพืชล่วงหน้า

• Regenerative Agriculture (ไม่ใช่แค่เกษตรอินทรีย์)

Regenerative Agriculture ไม่ได้หมายถึงการทำเกษตรแบบดั้งเดิมหรืออินทรีย์เพียงอย่างเดียว แต่คือการใช้ Data-deiven นำข้อมูลจาก IoT และ AI มาวิเคราะห์โครงสร้างดินและช่วยฟื้นฟูสุขภาพดิน เพิ่มความสามารถในการกักเก็บน้ำ เพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ และลดความเสื่อมโทรมของพื้นที่ก่อนเพาะปลูก เช่น การวางแผนปลูกพืชหมุนเวียนพืช การไถพรวนต่ำ การปลูกพืชคลุมดิน หรือการใช้ Biofertilizers อย่างเหมาะสม ช่วยเพิ่ม “Climate Resilience” ให้ภาคเกษตรในระยะยาว

การใช้ Data ระดับโลกมาช่วยธุรกิจ (Global Intelligence)

หนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนของการใช้ AI ระดับโลก ได้แก่ Google Flood Hub ซึ่งเป็นเทคโนโลยีป้องกันน้ำท่วมที่พัฒนาโดย Google เพื่อพยากรณ์น้ำท่วมล่วงหน้า โดยระบบนี้จะใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม ข้อมูลอุทกวิทยา และประวัติระดับน้ำย้อนหลัง เพื่อคาดการณ์น้ำท่วมล่วงหน้าได้ถึง 7 วัน ในระดับความละเอียดที่สามารถระบุพื้นที่หรือชุมชนได้อย่างแม่นยำ

การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีป้องกันน้ำท่วมสำหรับ SME

แม้ธุรกิจขนาดเล็กจะไม่มีงบลงทุนด้านดาวเทียมหรือระบบวิเคราะห์ขนาดใหญ่ แต่ก็สามารถใช้ข้อมูลเปิด (Open Data) จากแพลตฟอร์มลักษณะนี้มาประกอบการตัดสินใจได้ เช่น

• การวางแผนโลจิสติกส์เชิงรุก (Proactive Logistics Planning) เมื่อเห็นแนวโน้มพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมล่วงหน้า ธุรกิจสามารถปรับเส้นทางขนส่ง หลีกเลี่ยงจุดคอขวด หรือเร่งกระจายสินค้าออกจากคลังที่มีความเสี่ยงสูงก่อนเกิดเหตุจริง ลดความเสียหายจากการขนส่งล่าช้าหรือสินค้าติดค้าง

• การบริหารสต๊อกและคลังสินค้า (Inventory Risk Management) ข้อมูลสภาพอากาศช่วยให้ SME ตัดสินใจได้ว่า ควรกระจายสต๊อกไปยังคลังสำรอง หรือปรับระดับสินค้าคงคลังในช่วงเวลาที่มีความเสี่ยงสูง เพื่อลดโอกาสสูญเสียสินค้าจากน้ำท่วมหรือความชื้นสะสม

• การเตรียมแผนเคลื่อนย้ายทรัพย์สินตามลำดับความสำคัญ (Asset Relocation) เมื่อผสานข้อมูลพยากรณ์เข้ากับผังโรงงานหรือคลังสินค้า ธุรกิจจะกำหนดลำดับการเคลื่อนย้ายเครื่องจักร วัตถุดิบ และอุปกรณ์ได้ล่วงหน้า ซึ่งช่วยลดความสับสนและการตัดสินใจผิดพลาดในสถานการณ์ฉุกเฉิน

เปลี่ยนความเสี่ยงสภาพภูมิอากาศ ให้เป็นความได้เปรียบทางการแข่งขัน

สำหรับหลายองค์กร Climate Risk มักถูกมองเป็นต้นทุนหรือภาระที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ในมุมของกลยุทธ์ธุรกิจ ความสามารถในการรับมือกับความเสี่ยงเหล่านี้กลับกลายเป็นปัจจัยที่สร้างความแตกต่างได้อย่างชัดเจน

มาดูกันว่าการลงทุนด้าน Climate Adaptation สามารถต่อยอดไปสู่ความได้เปรียบทางการแข่งขันและโอกาสเติบโตในระยะยาวได้อย่างไรบ้าง

Market Share Grab: ความต่อเนื่องคืออาวุธในช่วงวิกฤต

เมื่อเกิดภัยพิบัติ สิ่งที่ทำให้ตลาด “เปลี่ยนมือ” ไม่ใช่แค่คุณภาพสินค้า แต่คือความสามารถในการส่งมอบอย่างต่อเนื่อง ธุรกิจจำนวนมากต้องหยุดสายการผลิตหรือปิดคลังสินค้าโดยไม่มีแผนรองรับ ขณะที่องค์กรที่มี Business Continuity Plan เชื่อมโยงกับ Climate Adaptation อย่างเป็นระบบ จะยังสามารถผลิต ส่งมอบ และรักษาความเชื่อมั่นของลูกค้าได้

ในทางปฏิบัติ ความได้เปรียบนี้มักแสดงออกในรูปของการรับออร์เดอร์แทนคู่แข่ง การรักษาสัญญาระยะยาวกับลูกค้ารายใหญ่ หรือการถูกมองว่าเป็นซัปพลายเออร์ที่พึ่งพาได้ ซึ่งส่งผลต่อส่วนแบ่งตลาดในระยะยาวมากกว่าการแข่งขันด้านราคาเพียงอย่างเดียว

Insurance Premium: ลดต้นทุนด้วยข้อมูล ไม่ใช่แค่ต่อรอง

สำหรับธุรกิจ ประกันภัยทรัพย์สินไม่ใช่ค่าใช้จ่ายที่หลีกเลี่ยงได้ แต่เป็นต้นทุนคงที่ที่สะท้อนระดับความเสี่ยงขององค์กรโดยตรง ธุรกิจที่ลงทุนในระบบป้องกันความเสี่ยงทางกายภาพ เช่น เทคโนโลยีป้องกันน้ำท่วม ระบบเซนเซอร์ตรวจจับ หรือการใช้ข้อมูลพยากรณ์ภัยล่วงหน้า สามารถแปลงการลงทุนด้าน Adaptation ให้กลายเป็นเครื่องมือต่อรองเชิงข้อมูลกับบริษัทประกัน

เมื่อความเสี่ยงถูกวัดและจัดการได้อย่างเป็นระบบ เบี้ยประกันภัยก็จะสามารถลดลงได้จริงในระยะยาว อีกทั้งยังช่วยลดความเสี่ยงในการเคลมซ้ำ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อโครงสร้างต้นทุนและความสามารถในการทำกำไรของธุรกิจ

Sustainability Expo Connection: ความยั่งยืนที่นักลงทุนเชื่อถือได้

บนเวทีระดับนานาชาติ นักลงทุนและพันธมิตรทางธุรกิจในเวทีระดับนานาชาติเริ่มตั้งคำถามใหม่ว่า “ธุรกิจนี้จะยังดำเนินต่อได้หรือไม่ เมื่อเกิดเหตุสุดขั้ว” มากกว่าการดูตัวเลขการลดคาร์บอนเพียงอย่างเดียว กลยุทธ์ Climate Adaptation จึงกลายเป็นตัวชี้วัดความยั่งยืนในเชิงความอยู่รอด (Operational Resilience) ไปโดยปริยาย

ธุรกิจที่สามารถสื่อสารให้เห็นว่า มีการประเมิน Physical Risk อย่างเป็นระบบ และมีเทคโนโลยีรองรับสถานการณ์ฉุกเฉิน จะถูกมองว่าเป็นองค์กรที่พร้อมเติบโตในโลกที่ไม่แน่นอน ความน่าเชื่อถือในมิตินี้มักแปรเปลี่ยนเป็นโอกาสด้านการลงทุน พันธมิตรเชิงกลยุทธ์ และความเชื่อมั่นจากตลาดในระยะยาว

บทสรุป: การปรับตัวคือความได้เปรียบ

สภาพภูมิอากาศที่ผันผวนรุนแรงขึ้นจึงไม่ได้เป็นเพียงความเสี่ยงชั่วคราว แต่คือ “เงื่อนไขใหม่ของการทำธุรกิจ” ที่ทุกองค์กรต้องเผชิญ ในบริบทนี้ Climate Adaptation จึงถือเป็นการลงทุนเชิงโครงสร้างที่ทำให้ธุรกิจมีความทนทาน (Resilience) ตั้งแต่ระดับโครงสร้างพื้นฐาน ซัปพลายเชน ไปจนถึงการตัดสินใจของผู้บริหาร การนำ AI และข้อมูลเชิงคาดการณ์ (Predictive Data) มาใช้ จะช่วยเปลี่ยนความไม่แน่นอนให้กลายเป็นการเตรียมพร้อมที่วัดผลได้จริง

ท้ายที่สุด ธุรกิจที่อยู่รอดและเติบโตในปี 2026 ไม่ใช่ธุรกิจที่มีทรัพยากรมากที่สุด แต่คือธุรกิจที่ออกแบบระบบให้ปรับตัวได้เร็ว มองความเสี่ยงเป็นข้อมูล และใช้ความพร้อมเป็นความได้เปรียบทางการแข่งขันอย่างยั่งยืน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Climate Adaptation (FAQs)

Q1: Climate Adaptation ต่างจากการจัดการความเสี่ยงทั่วไปของธุรกิจอย่างไร?

A: การจัดการความเสี่ยงทั่วไปมักอิงจากเหตุการณ์ที่เคยเกิดขึ้นแล้ว เช่น อุบัติเหตุ ไฟไหม้ หรือความผันผวนของตลาด ขณะที่ Climate Adaptation มุ่งรับมือกับความเสี่ยงเชิงโครงสร้างที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้นในอนาคต และอิงข้อมูลสภาพภูมิอากาศระยะยาว ทำให้การตัดสินใจไม่ใช่แค่การป้องกันเหตุซ้ำ แต่เป็นการออกแบบระบบให้พร้อมต่อเหตุการณ์ที่ “ไม่เคยเกิดมาก่อน”

Q2: ธุรกิจที่ไม่ได้อยู่ในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม จำเป็นต้องทำ Business Continuity Plan หรือไม่?

A: แม้ธุรกิจจะไม่ตั้งอยู่ในพื้นที่เสี่ยงโดยตรง แต่ซัปพลายเชน พันธมิตร หรือเส้นทางโลจิสติกส์อาจได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติได้ ซึ่ง Business Continuity Plan จะครอบคลุมถึงความเชื่อมโยงทั้งระบบ หากจุดใดจุดหนึ่งในห่วงโซ่หยุดชะงัก ธุรกิจก็อาจได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน

Q3: Climate Adaptation ควรวางไว้ในฝ่ายใดขององค์กร?

A: Climate Adaptation ไม่ควรถูกมองว่าเป็นหน้าที่ของฝ่ายสิ่งแวดล้อมหรือวิศวกรรมเพียงฝ่ายเดียว แต่ควรถูกบูรณาการในระดับกลยุทธ์องค์กร โดยเชื่อมโยงกับฝ่ายปฏิบัติการ การเงิน ประกันภัย และการบริหารความเสี่ยง เพื่อให้การตัดสินใจด้านการลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจสอดคล้องกันทั้งระบบ

Q4: จะวัดความสำเร็จของ Climate Adaptation ได้อย่างไร หากภัยพิบัติยังไม่เกิด?

A: ความสำเร็จของ Climate Adaptation วัดได้จาก “ระดับความพร้อม” ไม่ใช่จำนวนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น เช่น ความสามารถในการตัดสินใจล่วงหน้าจากข้อมูล ความชัดเจนของแผนปฏิบัติการเมื่อเกิดเหตุ และความเร็วในการฟื้นตัวหากระบบถูกกระทบ ตัวชี้วัดเหล่านี้สะท้อนความแข็งแรงเชิงโครงสร้างของธุรกิจ แม้ยังไม่ต้องเผชิญวิกฤตจริง

ข้อมูลอ้างอิง

1. Climate risk and response: Physical hazards and socioeconomic impacts. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม 2569 จาก https://www.mckinsey.com/capabilities/sustainability/our-insights/climate-risk-and-response-physical-hazards-and-socioeconomic-impacts. 

2. The Business Case For Climate Adaptation. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม 2569 จาก https://www.forbes.com/sites/jamilwyne/2025/04/08/the-business-case-for-climate-adaptation/. 

3. Helping more people stay safe with flood forecasting. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม 2569 จาก https://blog.google/company-news/outreach-and-initiatives/sustainability/flood-hub-ai-flood-forecasting-more-countries/. 

4. Strengthening Climate Resilience. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม 2569 จาก https://www.oecd.org/en/publications/strengthening-climate-resilience_4b08b7be-en.html. 

5. Climate risk is now a business risk — are you ready?. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม 2569 จาก https://www.ecoonline.com/blog/climate-risk-is-now-a-business-risk/.