10 Pain Points ของคนสูงวัยที่ SME เปลี่ยนเป็นธุรกิจได้

ประเทศไทยกำลังมีผู้สูงอายุมากขึ้น ขณะที่ครอบครัวมีขนาดเล็กลงและจำนวนคนวัยทำงานลดลง การเปลี่ยนแปลงนี้กำลังสร้างความต้องการสินค้าและบริการรูปแบบใหม่ ตั้งแต่เรื่องสุขภาพ ที่อยู่อาศัย อาหาร การเดินทาง ไปจนถึงเรื่องง่าย ๆ อย่างการมีใครสักคนพาไปโรงพยาบาล

ปัจจุบันไทยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปมากกว่า 13 ล้านคน หรือประมาณหนึ่งในห้าของประชากร และสัดส่วนนี้จะเพิ่มขึ้นต่อเนื่องในอนาคต

สำหรับธุรกิจ โดยเฉพาะ SME การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเปิดโอกาสให้พัฒนาสินค้าและบริการที่ตอบโจทย์ชีวิตของคนสูงวัย ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะธุรกิจสุขภาพหรือสถานดูแลผู้สูงอายุเท่านั้น

จากสังคมสูงวัยสู่ Silver Economy

การเข้าสู่สังคมสูงวัยสร้างความท้าทายต่อเศรษฐกิจ ทั้งจำนวนแรงงานที่ลดลง ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพที่เพิ่มขึ้น และภาระการดูแลของครอบครัว

ขณะเดียวกัน ผู้สูงวัยจำนวนมากยังทำงาน เดินทาง ใช้สมาร์ตโฟน ซื้อสินค้าออนไลน์ และต้องการใช้ชีวิตอย่างอิสระให้นานที่สุด

TDRI ประเมินว่า มูลค่าการใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุไทยจะเพิ่มจากประมาณ 2.18 ล้านล้านบาทในปี 2566 เป็น 3.50 ล้านล้านบาทในปี 2576 หรือเติบโตเฉลี่ยราว 4.8% ต่อปี โดยตัวเลขดังกล่าวรวมการใช้จ่ายภาครัฐด้วย

ตลาดที่เรียกว่า Silver Economy จึงครอบคลุมทั้งสินค้าและบริการที่ช่วยให้ผู้สูงวัยมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น สะดวกขึ้น ปลอดภัยขึ้น และพึ่งพาตัวเองได้นานขึ้น

แต่จำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นไม่ได้หมายความว่าทุกธุรกิจจะประสบความสำเร็จ เพราะผู้สูงวัยมีรายได้ สุขภาพ และรูปแบบการใช้ชีวิตแตกต่างกัน รวมถึงบางบริการอาจมีลูกหลานเป็นผู้จ่ายเงิน

สิ่งสำคัญสำหรับ SME จึงอยู่ที่การเข้าใจว่าคนสูงวัยกำลังเผชิญปัญหาอะไร และธุรกิจสามารถเข้าไปช่วยแก้ปัญหาเหล่านั้นได้อย่างไร

และนี่คือ 10 Pain Points ของคนสูงวัยที่ SME สามารถนำไปต่อยอดเป็นธุรกิจได้

1. “ลูกหลานไม่มีเวลา” → ธุรกิจผู้ช่วยชีวิตประจำวัน

เมื่อครอบครัวเล็กลง ลูกหลานต้องทำงานหรืออาศัยอยู่คนละพื้นที่ เรื่องธรรมดาอย่างการไปโรงพยาบาล รับยา ซื้อของ หรือทำธุระ อาจกลายเป็นปัญหาสำหรับผู้สูงวัยบางคน

บริการผู้ช่วยผู้สูงวัยจึงเข้ามาตอบโจทย์ ตั้งแต่พาไปพบแพทย์ ช่วยทำธุระ ไปจนถึงแวะเยี่ยมและรายงานความเป็นอยู่ให้ลูกหลานทราบ

ธุรกิจอาจเริ่มจากบริการรายครั้ง ก่อนพัฒนาเป็นแพ็กเกจรายเดือนสำหรับครอบครัวที่ต้องการผู้ช่วยดูแลอย่างสม่ำเสมอ โดยหัวใจสำคัญคือความไว้วางใจและความปลอดภัย

Pain Point อาจไม่ได้อยู่ที่ผู้สูงวัยไม่มีคนดูแล แต่อยู่ที่คนที่อยากดูแลไม่มีเวลามากพอ

2. “อยู่บ้านได้ แต่บ้านไม่เหมาะกับวัย” → ธุรกิจปรับบ้าน Age-Friendly

บ้านที่เคยอยู่สบายตอนอายุ 30 ปี อาจไม่เหมาะกับการใช้ชีวิตตอนอายุ 70 ปี

บันได พื้นต่างระดับ ห้องน้ำลื่น แสงสว่างไม่เพียงพอ หรือชั้นวางของที่สูงเกินไป ล้วนเพิ่มความลำบากและความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุ

ธุรกิจปรับบ้านให้เหมาะกับผู้สูงวัยจึงมีบริการได้หลากหลาย ตั้งแต่ติดราวจับ ปรับห้องน้ำ เปลี่ยนพื้น เพิ่มไฟส่องสว่าง ไปจนถึงติดตั้งระบบแจ้งเหตุฉุกเฉิน

ผู้ประกอบการรับเหมา ออกแบบภายใน และ Home Service สามารถต่อยอดจากธุรกิจเดิม โดยเริ่มจากแพ็กเกจปรับปรุงเฉพาะจุด ก่อนขยายสู่การปรับบ้านทั้งหลัง

บางครั้งการดูแลผู้สูงวัยอาจเริ่มจากเรื่องง่าย ๆ อย่างการทำให้บ้านที่คุ้นเคยปลอดภัยและอยู่สบายขึ้น

3. “อยู่คนเดียวทั้งวันไม่ได้” → Day Care และ Respite Care

ผู้สูงอายุบางคนยังไม่จำเป็นต้องเข้า Nursing Home แต่ต้องการคนช่วยดูแลระหว่างวัน โดยเฉพาะครอบครัวที่ลูกหลานออกไปทำงาน

ธุรกิจ Day Care ให้บริการดูแลช่วงกลางวัน ส่วน Respite Care เป็นบริการดูแลชั่วคราวเพื่อให้ผู้ดูแลหลักได้พักหรือจัดการภารกิจจำเป็น

บริการอาจรวมอาหาร กิจกรรมทางสังคม การดูแลประจำวัน และบริการรับส่ง ขณะที่บริการสุขภาพหรือกายภาพบำบัดต้องดำเนินการโดยบุคลากรที่มีคุณสมบัติเหมาะสม

ศูนย์ดูแลขนาดเล็กในชุมชนอาจเป็นจุดเริ่มต้นของธุรกิจได้ แต่ต้องให้ความสำคัญกับมาตรฐานสถานประกอบการ บุคลากร และความปลอดภัย

ช่องว่างระหว่างการอยู่บ้านกับการเข้าสถานดูแลเต็มเวลาอย่าง Nursing Home จึงเป็นตลาดสำหรับบริการที่ช่วยให้ทั้งผู้สูงวัยและครอบครัวใช้ชีวิตได้สะดวกขึ้น

4. “บ้านพักผู้สูงอายุแพงเกินจะจ่าย” → Senior Living รูปแบบใหม่

เมื่อผู้สูงวัยบางส่วนไม่สะดวกอยู่บ้านเดิม แต่ยังไม่จำเป็นต้องได้รับการดูแลทางการแพทย์ตลอดเวลา ความต้องการที่อยู่อาศัยพร้อมบริการช่วยเหลือจึงมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

ปัจจุบันสถานการณ์ที่อยู่อาศัยสำหรับผู้สูงอายุในไทยค่อนข้างขาดแคลน Nursing Home และ Senior Residence รวมกัน มีพอรองรับผู้สูงอายุได้เพียง 33,000 คน นั่นแปลว่า ผู้สูงอายุทุก 400 คน มีเตียงหรือที่พักรองรับเพียง 1 คนเท่านั้น

รูปแบบธุรกิจมีตั้งแต่ Senior Living สำหรับผู้สูงวัยที่ยังช่วยเหลือตัวเองได้ ไปจนถึง Assisted Living สำหรับผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือในชีวิตประจำวัน

ผู้ประกอบการอาจพัฒนาโครงการขนาดเล็ก หรือปรับอาคารเดิมให้เหมาะกับผู้สูงวัย โดยมีบริการอาหาร กิจกรรม การเดินทาง และระบบช่วยเหลือฉุกเฉิน ทั้งนี้ ต้องคำนึงถึงมาตรฐานอาคารและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง และการกำหนดราคาให้สอดคล้องกับกำลังซื้อจึงสำคัญไม่แพ้คุณภาพบริการ

สิ่งสำคัญ คือ ทำให้ผู้สูงวัยรู้สึกว่า “นี่คือบ้านที่มีบริการช่วยเหลือเมื่อจำเป็น ” ไม่ใช่ “โรงพยาบาล” 

5. “สุขภาพดีให้นานที่สุด” → Preventive Health และ Active Aging

คนสูงวัยจำนวนมากไม่ได้ต้องการเพียง “รักษาเมื่อป่วย” แต่ต้องการ แข็งแรงเพื่อเดินทาง ทำกิจกรรม และใช้ชีวิตด้วยตัวเองได้นานขึ้น

ฟิตเนสสำหรับผู้สูงวัย โปรแกรมออกกำลังกายที่เหมาะกับสภาพร่างกาย กิจกรรมฝึกสมอง คลาสทำอาหารเพื่อสุขภาพ และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ จึงเป็นบริการที่มีแนวโน้มได้รับความสนใจมากขึ้น

ธุรกิจเหล่านี้สามารถพัฒนาเป็นระบบสมาชิกที่มีรายได้ต่อเนื่อง โดยเน้นกิจกรรมที่เหมาะกับความสามารถและความสนใจของลูกค้าแต่ละกลุ่ม ผู้ประกอบการฟิตเนสหรือ Wellness ที่มีอยู่แล้วก็สามารถเพิ่มคลาสสำหรับผู้สูงวัยได้

สิ่งที่ลูกค้ากำลังซื้อจึงไม่ใช่แค่การออกกำลังกายหนึ่งครั้ง แต่คือความสามารถในการ ใช้ชีวิตด้วยตัวเองให้นานขึ้น

6. “อาหารทั่วไปไม่ตอบโจทย์ร่างกาย” → อาหารสำหรับผู้สูงวัย

เมื่ออายุมากขึ้น ผู้สูงวัยบางคนอาจมีข้อจำกัดด้านการเคี้ยว การกลืน หรือจำเป็นต้องควบคุมสารอาหารตามภาวะสุขภาพ

ดังนั้นโอกาสจึงไม่ได้อยู่แค่คำว่า “อาหารสุขภาพ” แต่อาจพัฒนาเป็น อาหารเฉพาะบุคคลสำหรับผู้สูงวัย ตั้งแต่อาหารเนื้อนุ่ม อาหารที่มีโปรตีนเพียงพอ อาหารควบคุมโซเดียม ไปจนถึงบริการจัดส่งอาหารพร้อมข้อมูลโภชนาการ

ผู้ประกอบการอาหารสามารถเริ่มจากเมนูเฉพาะกลุ่มหรือบริการอาหารรายสัปดาห์ ก่อนต่อยอดเป็นแพ็กเกจสมาชิก โดยอาหารสำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือปัญหาการกลืนควรได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

อาหารสำหรับผู้สูงวัยที่ดีจึงต้องตอบโจทย์ทั้งโภชนาการ ความสะดวก และความอร่อย เพื่อให้การกินยังเป็นความสุขในทุกวัน

7. “เทคโนโลยีมี แต่ใช้ยาก” → แอปที่ออกแบบเพื่อผู้สูงวัยและลูกหลาน

ผู้สูงวัยไทยใช้เทคโนโลยีมากขึ้น โดยข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติปี 2567 ระบุว่า ผู้สูงอายุอายุ 60–64 ปี ใช้อินเทอร์เน็ตประมาณ 81% และกลุ่มอายุ 65–69 ปี ประมาณ 70%

แต่การเข้าถึงอินเทอร์เน็ตไม่ได้หมายความว่าทุกแอปจะใช้งานได้สะดวก

โอกาสจึงไม่ใช่แค่สร้าง “แอปสุขภาพ” แต่เป็น แอปที่ช่วยจัดการชีวิตของผู้สูงอายุ เช่น

• แจ้งเตือนกินยา

• นัดหมายโรงพยาบาล

• บันทึกความดันและน้ำหนัก

• ปุ่มฉุกเฉิน

• วิดีโอคอลแบบใช้งานง่าย

• ระบบแจ้งเตือนลูกหลาน

• Marketplace สำหรับบริการดูแลผู้สูงวัย

จุดสำคัญ คือ การสร้างเทคโนโลยีที่ “ง่ายพอสำหรับผู้สูงวัย และมีประโยชน์พอสำหรับลูกหลาน”

8. “เงินไม่พอใช้หลังเกษียณ” → Financial & Retirement Planning

การมีอายุยืนขึ้นหมายความว่าเงินออมต้องเพียงพอสำหรับการใช้ชีวิตหลังเกษียณที่อาจยาวนานหลายสิบปี

ข้อมูล ธปท. ระบุว่า ในปี 2567 ราว 4 ใน 10 ของผู้สูงอายุ ยังคงทำงานอยู่ ขณะที่ รายได้เฉลี่ยของผู้สูงอายุอยู่ที่ประมาณ 10,728 บาทต่อเดือน และ 44% ไม่มีเงินออมหรือมีเงินออมไม่มากนัก สะท้อนถึงความเปราะบางทางการเงินของผู้สูงอายุไทย

นั่นทำให้การวางแผนการเงินจึงมีความสำคัญตั้งแต่ก่อนเกษียณ

โอกาสทางธุรกิจครอบคลุมตั้งแต่การให้ความรู้ด้านการเงิน เครื่องมือคำนวณค่าใช้จ่ายหลังเกษียณ การจัดการเอกสารมรดก ไปจนถึงการวางแผนส่งต่อทรัพย์สิน โดยบริการที่เข้าข่ายคำแนะนำด้านการลงทุนหรือกฎหมายต้องเป็นไปตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

ตลาด Silver Economy จึงเริ่มได้ตั้งแต่วันที่คนวัยทำงานเริ่มถามตัวเองว่า “ถ้าเกษียณแล้ว จะมีเงินใช้พอหรือไม่?”

9. “เกษียณแล้ว แต่ยังอยากทำงาน” → ตลาดงานสำหรับคนสูงวัย

อายุ 60 ปีไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องหยุดทำงาน บางคนต้องการรายได้เพิ่มเติม ขณะที่บางคนยังอยากใช้ความรู้และประสบการณ์ที่สะสมมา

นี่ทำให้เกิดตลาดใหม่สำหรับธุรกิจที่ช่วยให้ผู้สูงวัย เปลี่ยนประสบการณ์เป็นรายได้ เช่น แพลตฟอร์มหางานพาร์ตไทม์ งานที่ปรึกษา งานสอน งานจากที่บ้าน หรือบริการจับคู่ผู้สูงวัยกับธุรกิจที่ต้องการบุคลากรมีประสบการณ์

ประสบการณ์หลายสิบปีของผู้สูงวัยยังมีคุณค่าทางเศรษฐกิจ หากมีธุรกิจที่ช่วยเชื่อมความสามารถเหล่านั้นเข้ากับโอกาสในการทำงาน และยังเปลี่ยนวิธีมองผู้สูงวัยที่เป็นเพียง “ผู้บริโภค” ไปสู่การมองว่าเป็น “ผู้ผลิต ผู้ให้บริการ และผู้สร้างรายได้” ด้วย

10. “มีเงิน แต่ไม่มีคนคุย” → ธุรกิจคลายความเหงา

เมื่อครอบครัวเล็กลงและลูกหลานแยกไปอยู่อีกบ้าน ผู้สูงวัยบางคนอาจขาดโอกาสพบปะผู้คนหรือทำกิจกรรมร่วมกับผู้อื่น

Senior Club, Community Space คลาสงานอดิเรก ดนตรี ศิลปะ กีฬา และการท่องเที่ยวแบบกลุ่มเล็ก จึงเป็นบริการที่ช่วยตอบโจทย์ความต้องการด้านสังคมของผู้สูงวัย

แม้แต่ธุรกิจที่ดูเหมือนไม่เกี่ยวกับผู้สูงวัย เช่น คาเฟ่ ฟิตเนส หรือธุรกิจท่องเที่ยว ก็สามารถเพิ่มกิจกรรมสำหรับผู้สูงวัยได้ โดยไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนธุรกิจทั้งหมด

บางครั้งสิ่งที่คนสูงวัยต้องการ อาจเป็นเพียงเหตุผลที่จะออกจากบ้าน ไปพบเพื่อน และมีความสุขกับกิจกรรมที่ชอบ

SME ไม่จำเป็นต้องสร้างธุรกิจใหม่ทั้งหมด แค่เริ่มจาก Pain Point เล็ก ๆ ที่คนสูงวัยกำลังเจอ

โอกาสใน Silver Economy ไม่ได้จำกัดอยู่กับธุรกิจที่มีเงินลงทุนสูง หลายกิจการสามารถเริ่มจากบริการเล็ก ๆ และต่อยอดจากฐานลูกค้าเดิม เช่น

ร้านอาหารอาจเพิ่มเมนูสำหรับผู้สูงวัย

ธุรกิจรับเหมาอาจเพิ่มบริการปรับห้องน้ำให้ปลอดภัย ก่อนต่อยอดไปสู่ระบบ Smart Home

บริษัทบริการรับส่งที่เริ่มจากแพ็กเกจพาไปโรงพยาบาล

แต่สิ่งที่ต้องพิจารณาควบคู่กันคือกำลังซื้อ ต้นทุนการให้บริการ ความปลอดภัย และความน่าเชื่อถือ โดยเฉพาะธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพและการดูแล

จำนวนผู้สูงวัยที่เพิ่มขึ้นทำให้ตลาดมีขนาดใหญ่ขึ้น แต่โอกาสทางธุรกิจจะเกิดขึ้นจริงเมื่อสินค้าและบริการตอบโจทย์ความต้องการในราคาที่ลูกค้าจ่ายไหว

สำหรับ SME จุดเริ่มต้นอาจเริ่มจากสังเกตว่าลูกค้าสูงวัยที่อยู่รอบตัวกำลังเจอปัญหาอะไร และธุรกิจของเราช่วยให้ชีวิตของพวกเขาดีขึ้นได้อย่างไร

เรื่อง: สราลี วงษ์เงิน Economist, BBL Research