ถอดประวัติ Takenaka ผ่าน 3 กลยุทธ์ทรานส์ฟอร์มธุรกิจครอบครัวสู่ความยั่งยืน

หลายคนรู้จัก “Takenaka” ในฐานะบริษัทก่อสร้างเก่าแก่สัญชาติญี่ปุ่น แต่หากพิจารณาให้ลึกลงไป จะพบว่าประวัติ Takenaka คือกรณีศึกษาที่ทรงพลังของธุรกิจครอบครัวที่สามารถเปลี่ยนผ่านจากงานช่างแบบดั้งเดิม สู่บริษัทสถาปัตยกรรม วิศวกรรม และก่อสร้างระดับโลกได้ตลอดระยะเวลากว่า 400 ปี

จุดเริ่มต้นของ Takenaka เริ่มจากงานช่างไม้สำหรับศาลเจ้าและวัดในญี่ปุ่น เมื่อบริบทของประเทศเปลี่ยนไป ความต้องการก่อสร้างแบบเดิมลดลง และสถาปัตยกรรมตะวันตกเริ่มเข้ามามีบทบาท Takenaka ก็ไม่ได้พยายามขายสิ่งเดิมให้โลกยุคใหม่ แต่เลือกที่จะถอดรหัสว่า “แก่นแท้” ของธุรกิจคืออะไร

สำหรับ SME ไทย บทเรียนนี้สำคัญมาก เพราะวิธีบริหารธุรกิจครอบครัวให้ยั่งยืนไม่ได้อยู่ที่การรักษาสินค้าดั้งเดิมไว้ตลอดไป แต่อยู่ที่การรักษา “ความสามารถหลัก” ขององค์กร แล้วนำความสามารถนั้นไปประยุกต์กับตลาดใหม่ เทคโนโลยีใหม่ และพฤติกรรมลูกค้าใหม่ให้ทันเวลา

บทความนี้ได้ถอดออกมาเป็น 3 กลยุทธ์ที่ธุรกิจ SME สามารถนำไปใช้ได้จริง ได้แก่ การวิเคราะห์แก่นแท้ของธุรกิจ การยกระดับความน่าเชื่อถือในตลาด B2B และการใช้ข้อได้เปรียบของธุรกิจครอบครัวเพื่อลงทุนระยะยาว

1. วิเคราะห์แก่นแท้ เลิกยึดติดกับตัวสินค้า

หนึ่งในกับดักสำคัญของธุรกิจครอบครัวคือ การนิยามตัวเองผ่าน “สินค้าที่เคยขายดี” มากกว่าการนิยามตัวเองผ่าน “ทักษะที่ทำให้ขายดี” เมื่อสินค้าเดิมยังทำเงิน ผู้บริหารมักไม่รู้สึกว่าจำเป็นต้องเปลี่ยน แต่เมื่อความต้องการตลาดเปลี่ยนอย่างรวดเร็ว ธุรกิจที่ผูกตัวเองไว้กับสินค้าเดียว ก็อาจไม่มีเวลาพอในการปรับตัว

จากประวัติ Takenaka เราจะเห็นวิธีคิดที่ต่างออกไป โดยบริษัทเริ่มจากงานก่อสร้างศาลเจ้าและวัด ซึ่งต้องใช้ความรู้ด้านไม้ โครงสร้าง ความสมดุล และความละเอียดสูงมาก โดยเฉพาะในประเทศที่มีความเสี่ยงจากแผ่นดินไหวอย่างญี่ปุ่น เมื่อญี่ปุ่นเข้าสู่ยุคสมัยใหม่และสถาปัตยกรรมตะวันตกเริ่มขยายตัว Takenaka จึงสามารถแปลงความเชี่ยวชาญเดิมไปสู่การสร้างอาคารรูปแบบใหม่ได้

นี่คือจุดที่ SME ควรนำมาคิดตามอย่างจริงจัง เพราะหลายธุรกิจมักเข้าใจผิดว่า การทรานส์ฟอร์มธุรกิจหมายถึงการทิ้งของเดิมทั้งหมด ทั้งที่ในความเป็นจริง การเปลี่ยนผ่านที่ดีที่สุดมักเริ่มจากการหาให้เจอว่า “ของเดิมที่มีคุณค่าจริง ๆ คืออะไร”

วิธีบริหารธุรกิจครอบครัวให้ยั่งยืน ด้วยการทำ Core Skill Audit เพื่อหาแก่นแท้ของธุรกิจ

ผู้บริหารควรทำ Core Skill Audit หรือการตรวจสอบทักษะแกนกลางของธุรกิจ โดยเริ่มจากการตั้งคำถาม 3 ชั้น 

• ชั้นแรก คือ บริษัทขายสินค้าอะไรในวันนี้ 

• ชั้นที่สอง คือ ลูกค้าซื้อสินค้านั้นเพราะความสามารถอะไรของบริษัท

• ชั้นที่สาม คือ ความสามารถนั้นสามารถนำไปใช้ในอุตสาหกรรมอื่นได้หรือไม่

ตัวอย่างเช่น โรงพิมพ์ไม่ควรมองตัวเองว่าเป็นผู้รับพิมพ์กระดาษเท่านั้น แต่ควรมองว่าตนเองมีความสามารถด้านความแม่นยำในการผลิตซ้ำจำนวนมาก การควบคุมสี การจัดการไฟล์ การตรวจสอบคุณภาพ และการส่งมอบงานตามกำหนด ทักษะเหล่านี้อาจต่อยอดไปสู่บรรจุภัณฑ์พรีเมียม ฉลากสินค้า งานพิมพ์เฉพาะทาง หรือแม้แต่วัสดุประกอบผลิตภัณฑ์บางประเภทได้

เช่นเดียวกับโรงงานอาหารที่ไม่ควรมองว่าตัวเองขายเมนูใดเมนูหนึ่งเท่านั้น แต่อาจมีแก่นแท้เป็นความเชี่ยวชาญด้านการควบคุมรสชาติให้คงที่ การผลิตที่ปลอดภัย การยืดอายุสินค้า หรือการจัดการซัปพลายเชนวัตถุดิบสด หากมองเห็นแก่นนี้ ธุรกิจจะไม่ถูกจำกัดอยู่กับสินค้าปัจจุบัน แต่สามารถสร้างสินค้าใหม่ตามตลาดได้อย่างมีฐานรองรับ

2. ยกระดับงานบริการ สู่การสร้าง B2B Trust ที่คู่แข่งสู้ไม่ได้

อีกหนึ่งแกนสำคัญของ Takenaka คือ ปรัชญาที่เรียกว่า Toryo หรือจิตวิญญาณของนายช่างใหญ่ ซึ่งสะท้อนความรับผิดชอบต่อผลงานในระดับสูง งานก่อสร้างสำหรับ Takenaka จึงไม่ใช่เพียงการส่งมอบอาคารตามสัญญา แต่คือการสร้างงานที่ต้องอยู่กับสังคมไปอีกยาวนาน

แนวคิดนี้สำคัญมากในตลาด B2B เพราะลูกค้าองค์กรไม่ได้เลือกซัปพลายเออร์จากราคาที่ถูกที่สุดเสมอไป ยิ่งหากเป็นงานที่มีความเสี่ยงสูง มีผลต่อความปลอดภัย ภาพลักษณ์ การดำเนินงาน หรือรายได้ในระยะยาว ลูกค้ามักจะให้ความสำคัญกับ “ความเชื่อใจ” ในแบรนด์มากกว่าความประหยัดระยะสั้น

ในกรณีของ Takenaka บริษัทสร้างความเชื่อใจจากโครงการขนาดใหญ่ได้ เพราะมีภาพจำเรื่องคุณภาพ ความละเอียด และความรับผิดชอบต่อผลงาน ตัวอย่างเช่น งานก่อสร้าง Tokyo Dome หนึ่งในโครงการสำคัญของญี่ปุ่น ซึ่งบริษัทสามารถบริหารความซับซ้อนทางสถาปัตยกรรม วิศวกรรม โครงสร้าง และความปลอดภัยได้อย่างรอบด้าน

วิธีสร้าง Trust Asset ให้ธุรกิจครอบครัวแข่งด้วยความน่าเชื่อถือ

วิธีบริหารธุรกิจครอบครัวให้ยั่งยืนเริ่มได้จากการสร้าง Trust Asset หรือสินทรัพย์ด้านความน่าเชื่อถือ ไม่ใช่แข่งขันด้วยการลดราคาอย่างเดียว เพราะการลดราคาอาจช่วยให้ได้งานครั้งแรก แต่ความน่าเชื่อถือจะช่วยให้ได้งานซ้ำ สัญญาระยะยาว และการแนะนำต่อจากลูกค้าองค์กร

นอกจากนี้ ยังมีเรื่องของการสร้าง Zero-Defect Promise ในระดับที่เหมาะกับธุรกิจของตนเอง โดยไม่จำเป็นต้องหมายความว่างานต้องไม่มีข้อผิดพลาดเลยในเชิงอุดมคติ แต่หมายถึงการมีระบบป้องกัน ตรวจจับ แก้ไข และรับผิดชอบอย่างชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นการมีเช็กลิสต์ตรวจคุณภาพก่อนส่งงาน มีมาตรฐานการตอบกลับลูกค้า มีขั้นตอนแก้ไขปัญหาหลังส่งมอบ หรือมีเจ้าของงานที่รับผิดชอบโดยตรง

ตัวอย่างเช่น บริษัทรับทำซอฟต์แวร์ SME อาจใช้ความน่าเชื่อถือเป็นจุดขาย โดยมีขั้นตอน User Acceptance Test มีเอกสารคู่มือ มีระบบสำรองข้อมูล มีแผนดูแลหลังเปิดใช้งาน และมี SLA ที่ชัดเจน ลูกค้าองค์กรอาจไม่ได้เลือกบริษัทนี้เพราะถูกที่สุด แต่เลือกเพราะลดความเสี่ยงในการทำงานได้มากที่สุด

หรือธุรกิจรับผลิตสินค้าให้แบรนด์อื่น อาจสร้างความน่าเชื่อถือด้วยระบบ QA ที่เข้มกว่าคู่แข่ง การเก็บตัวอย่างสินค้าในแต่ละล็อต การรายงานปัญหาก่อนลูกค้าพบเอง และการวิเคราะห์สาเหตุเมื่อเกิดความผิดพลาด สิ่งเหล่านี้อาจเพิ่มต้นทุนในช่วงแรก แต่จะเปลี่ยนธุรกิจจากผู้รับจ้างทั่วไปให้กลายเป็นพาร์ตเนอร์ที่ลูกค้าไว้วางใจ

3. ใช้ข้อได้เปรียบของการเป็นกงสี เพื่อลงทุนระยะยาว

ธุรกิจครอบครัวจำนวนมากมักมองว่าการยังไม่เข้าตลาดหลักทรัพย์หรือยังไม่เป็นบริษัทมหาชนคือข้อจำกัด เพราะเข้าถึงเงินทุนได้น้อยกว่า สร้างภาพลักษณ์ได้ยากกว่า และขยายตัวได้ช้ากว่า แต่ในอีกด้านหนึ่ง ธุรกิจครอบครัวมีข้อได้เปรียบมาก นั่นคือความสามารถในการตัดสินใจบนมุมมองระยะยาว โดยไม่ต้องเผชิญแรงกดดันจากผลประกอบการรายไตรมาสอยู่ตลอดเวลา

ประวัติ Takenaka เป็นตัวอย่างขององค์กรเก่าแก่ที่ใช้ความต่อเนื่องของวัฒนธรรมองค์กรเป็นพลังขับเคลื่อนสำคัญ บริษัทไม่ได้หยุดอยู่กับวิธีการก่อสร้างแบบดั้งเดิม แต่เดินหน้าลงทุนในศูนย์วิจัย เทคโนโลยีดิจิทัล หุ่นยนต์ก่อสร้าง ระบบอัตโนมัติ และนวัตกรรมด้านอาคารอย่างไม่หยุดนิ่ง สิ่งเหล่านี้อาจไม่ได้สร้างผลตอบแทนในเวลาอันสั้น แต่เป็นการวางรากฐานเพื่อเสริมศักยภาพการแข่งขันขององค์กรในอนาคต

นี่คือบทเรียนสำคัญสำหรับ SME ไทย โดยเฉพาะธุรกิจครอบครัวรุ่นที่ 2 หรือรุ่นที่ 3 ที่กำลังเผชิญคำถามว่า ควรลงทุนใน AI, Automation, Data Platform, ERP, CRM หรือการ Upskill พนักงานมากน้อยแค่ไหน หากมองด้วยกรอบกำไรปีเดียว การลงทุนเหล่านี้อาจดูเป็นต้นทุน แต่หากมองด้วยกรอบ 3-5 ปี สิ่งเหล่านี้จะเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ทำให้ธุรกิจอยู่รอดในตลาดใหม่

วิธีวาง Long-term Horizon Planning สำหรับการลงทุนระยะยาว

แผนปฏิบัติการที่เหมาะสมคือ Long-term Horizon Planning ผู้บริหารควรแบ่งเงินลงทุนออกเป็น 3 ชั้น 

• ชั้นแรก คือ Survival Investment หรือการลงทุนที่จำเป็นต่อการทำงานประจำวัน เช่น ระบบบัญชี ระบบสต็อก หรือระบบจัดการคำสั่งซื้อ 

• ชั้นที่สอง คือ Efficiency Investment เช่น Automation ที่ช่วยลดงานซ้ำ ลดความผิดพลาด และเพิ่มกำลังการผลิต

• ชั้นที่สาม คือ Future Capability Investment เช่น AI, Data Analytics, R&D สินค้าใหม่ หรือการพัฒนาทักษะคนรุ่นใหม่ในองค์กร

สิ่งสำคัญคือ ธุรกิจครอบครัวไม่ควรรอให้ตลาดบังคับจึงค่อยเปลี่ยน แต่ควรใช้ความคล่องตัวของการเป็นเจ้าของแบบใกล้ชิดเพื่อตัดสินใจเร็ว ทดลองเร็ว และเรียนรู้เร็วกว่าองค์กรขนาดใหญ่ ตัวอย่างเช่น ธุรกิจค้าส่งอาจเริ่มจากการทำระบบวิเคราะห์ข้อมูลยอดขายเพื่อคาดการณ์สต๊อก ธุรกิจบริการอาจใช้ AI ช่วยจัดการคำถามลูกค้าเบื้องต้น ส่วนโรงงานอาจเริ่มจากเซนเซอร์และ Dashboard เพื่อวัดประสิทธิภาพเครื่องจักรแบบเรียลไทม์

บทสรุปและข้อเสนอแนะ

ประวัติ Takenaka สะท้อนว่า ความยั่งยืนของธุรกิจครอบครัวไม่ได้เกิดจากการยึดติดกับสินค้าดั้งเดิม แต่เกิดจากการเข้าใจให้ลึกว่าสินค้านั้นเกิดขึ้นจากความสามารถอะไร และความสามารถนั้นสามารถเดินทางไปยังตลาดใหม่ได้อย่างไร

หาก Takenaka มองตัวเองเพียงบริษัทสร้างวัด บริษัทอาจติดอยู่กับความต้องการแบบเดิม แต่เพราะมองเห็นแก่นแท้ด้านโครงสร้าง งานช่าง ความแม่นยำ คุณภาพ และความรับผิดชอบต่อผลงาน บริษัทจึงสามารถขยายจากศาลเจ้าและวัด ไปสู่อาคารสมัยใหม่ สนามกีฬา ตึกสูง และนวัตกรรมก่อสร้างแห่งอนาคตได้

สำหรับ SME ไทย สิ่งที่คุณควรตั้งคำถามจึงไม่ใช่ว่า “ธุรกิจเดิมจะอยู่รอดอีกกี่ปี” แต่คือ “หากสินค้าที่ขายอยู่วันนี้หายไปจากตลาด ความสามารถอะไรของบริษัทยังมีมูลค่าอยู่” 

ดังนั้น วิธีบริหารธุรกิจครอบครัวให้ยั่งยืนจึงหมายถึงการรักษาแก่นที่มีคุณค่า แล้วกล้าปรับรูปแบบธุรกิจให้ทันโลก หาก SME ทำได้เช่นนี้ ธุรกิจครอบครัวก็ไม่จำเป็นต้องเป็นเพียงกิจการที่สืบทอดจากอดีต แต่สามารถกลายเป็นแพลตฟอร์มนวัตกรรมที่ส่งต่อคุณค่าไปยังรุ่นต่อไปได้อย่างมั่นคง

ข้อมูลอ้างอิง

1. History. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569 จาก https://www.takenaka.co.jp/takenaka_e/about/archive/. 

2. TAKENAKA by numbers. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569 จาก https://www.takenaka.co.jp/takenaka_e/about/numbers/. 

3. TAKENAKA by keywords. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569 จาก https://www.takenaka.co.jp/takenaka_e/about/keywords/. 

4. Total Quality Management. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569 จาก https://www.takenaka.co.jp/takenaka_e/about/tqm/. 

5. What You Can Learn from Family Business. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569 จาก https://hbr.org/2012/11/what-you-can-learn-from-family-business. 

6. Building Resilience into Your Family Business. สืบค้นเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569 จาก https://hbr.org/2022/09/building-resilience-into-your-family-business.